Scope 1, Scope 2 ve Scope 3 emisyonlarının nasıl hesaplandığını ve ISO 14064-1 karbon ayak izi sürecinin temel adımlarını öğrenin.

Kurumsal karbon ayak izi, bir işletmenin faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının CO² eşdeğeri (CO²e) olarak hesaplanmasıdır. ISO 14064-1, kuruluş seviyesinde sera gazı emisyonlarının ve uzaklaştırmalarının hesaplanması ve raporlanması için kullanılan uluslararası standarttır.

2026 itibarıyla yürürlükteki sürüm ISO 14064-1:2018'dir. Standart 2024 yılında yeniden teyit edilmiş olup yeni sürüm çalışmaları devam etmektedir.

Karbon Ayak İzinde Neler Hesaplanır?

Bir sanayi kuruluşunda emisyonlar yalnızca fabrikanın bacasından çıkan gazlardan oluşmaz. Yakıt tüketimi, satın alınan elektrik, araçlar, soğutucu gazlar, taşımacılık, satın alınan ürün ve hizmetler, atıklar ve iş seyahatleri gibi birçok faaliyet karbon envanterinin parçası olabilir.

GHG Protocol yaklaşımında emisyonlar yaygın olarak Scope 1, Scope 2 ve Scope 3 olarak ifade edilir:

Scope 1 – Doğrudan emisyonlar: Şirketin kontrolündeki yakıt kullanımı, şirket araçları, proses emisyonları ve kaçak soğutucu gazlar gibi doğrudan kaynaklar.

Scope 2 – Satın alınan enerji: İşletmenin satın aldığı elektrik, buhar, ısıtma veya soğutmadan kaynaklanan dolaylı emisyonlar.

Scope 3 – Diğer dolaylı emisyonlar: Satın alınan mal ve hizmetler, lojistik, atıklar, iş seyahatleri, çalışan ulaşımı ve değer zincirindeki diğer emisyonlar.

ISO 14064-1 ise doğrudan ve dolaylı emisyonları kendi raporlama kategorileri altında ele alır. Bu nedenle Scope 1-2-3 terminolojisi ile ISO 14064-1 kategorileri birebir aynı kavramlar gibi kullanılmamalı; kullanılan metodoloji raporda açıkça belirtilmelidir.

Karbon Emisyonu Nasıl Hesaplanır?

Temel hesaplama mantığı oldukça basittir:

Faaliyet Verisi × Emisyon Faktörü = Sera Gazı Emisyonu

Örneğin işletmenin yıllık doğal gaz tüketimi m³ olarak belirlenir ve kullanılan güvenilir emisyon faktörü ile hesaplanır. Aynı yaklaşım elektrik, motorin, benzin, taşımacılık, atık ve diğer emisyon kaynakları için uygun faaliyet verisi ve emisyon faktörü kullanılarak uygulanır.

CO² dışındaki sera gazları da ilgili küresel ısınma potansiyelleri dikkate alınarak CO² eşdeğerine çevrilir. Böylece farklı sera gazları ortak bir birim olan tCO²e üzerinden raporlanabilir.

Bir Fabrikadan Hangi Veriler Toplanır?

Kurumsal karbon ayak izi çalışmasında veri kalitesi, hesaplamanın güvenilirliği açısından kritik öneme sahiptir. Sanayi kuruluşlarında genellikle elektrik ve doğal gaz faturaları, yakıt tüketimleri, araç verileri, soğutucu gaz kayıtları, üretim bilgileri, atık miktarları, lojistik verileri, satın alma kayıtları ve iş seyahati bilgileri incelenir.

Ancak her şirketin organizasyonel ve raporlama sınırı farklıdır. Bu nedenle hesaplamaya başlamadan önce hangi tesislerin, faaliyetlerin ve emisyon kaynaklarının envantere dahil edileceği belirlenmelidir.

Hesaplama Sonucu Firmaya Ne Söyler?

Karbon ayak izi çalışmasının amacı yalnızca toplam bir tCO²e değeri elde etmek değildir. Sonuçlar, işletmenin emisyonlarının hangi kaynaklarda yoğunlaştığını gösterir.

Örneğin toplam emisyonların önemli bölümü doğal gazdan, elektrikten veya satın alınan hammaddelerden kaynaklanıyorsa azaltım çalışmaları bu alanlara yönlendirilebilir. Böylece karbon envanteri, karbon azaltım planının başlangıç verisini oluşturur.

ISO 14064-1 Süreci Nasıl İlerler?

Sınırları Belirle → Veriyi Topla → Emisyonları Hesapla → Sonuçları Analiz Et → Raporla → Azaltım Alanlarını Belirle

Yeşil Dönüşüm Akademi

Yeşil Dönüşüm Akademi olarak sanayi kuruluşlarının ISO 14064-1 kurumsal sera gazı envanterinin oluşturulması, Scope 1, Scope 2 ve ilgili Scope 3 verilerinin yapılandırılması, emisyon hesaplamaları, raporlama ve azaltım alanlarının belirlenmesi süreçlerinde destek sağlıyoruz.

Çalışmanın amacı yalnızca karbon miktarını hesaplamak değil; emisyon kaynaklarını ölçülebilir hale getirerek işletmenin karbon yönetimi için kullanılabilir bir veri altyapısı oluşturmaktır.

Kurumsal karbon ayak izi çalışmanız için ön değerlendirme talep edebilirsiniz.